Ana Sayfa / Eğitim Öğretim / Boşaltım Sistemi ve Modelin’de Bilinmesi Gerekenler

Boşaltım Sistemi ve Modelin’de Bilinmesi Gerekenler

Boşaltım Sistemi ve Modelin’de Bilinmesi Gerekenler hakkında biraz bilgi verelim, Metabolizmanın gerçekleştirdiği etkinlikler sonucunda oluşan maddeler hücrelerin iç dengesini bozmaktadır. Bunun için vücudun bu maddeleri uzaklaştırması gerekir. Metabolizma etkinlikler sonucu oluşan artık maddelerin hücrelere zarar vermemesi için kandan temizlenmesi ve vücuttan atılması işlemine boşaltım denmektedir. Boşaltımın gerçekleşmesini sağlayan tüm yapı ve organlara ise boşaltım sistemi denir. Boşaltım sistemi;

  • Hücrelerin rahat bir şekilde yaşayabilmesi için kararlı iç ortam oluşturulmasını sağlar.
  • Metabolizmanın çalışması sonucu oluşan artıkların vücuttan atılmasını sağlar.
  • Canlı vücudunun su ve de elektrolit dengesini düzenler.
  • Vücutta zararlı etkiler yaratabilen toksinlerin daha az zararlı hale gelmesini sağlar.
  • Kan plazmasında yer alan PH’nin belirli bir aralıkta, stabil kalmasını sağlar.

bobrek bosaltim sistemi - Boşaltım Sistemi ve Modelin'de Bilinmesi Gerekenler

İnsanın Boşaltım Sistemi

İnsanın boşaltım sistemi için başlıca organ böbrekler olmaktadır. Böbreklerden idrar süzüldükten sonra idrar kanalına taşınır. Bu kanala üreter denmektedir. İdrarın depolandığı idrar kesesine de mesane denmektedir. İdrarın dışarı atılmasını ise boşaltım kanalı olarak geçen üretra sağlamaktadır. Sayılan tüm kanallar, boşaltım sistemini oluşturmaktadır.

Böbreğin yapısı dıştan içe doğru; kabuk yani korteks, korteksin aldın yer alan öz yani medulla alanı ile havuzcuk yani pelvis şeklindedir. Kabuk bölgesi, böbreklerin en dış kısmını oluşturur ve koyu kırmızı renkleri vardır. İnsan idrarı, bu yapılar içinde oluşur. Öz bölgesi ise kabuk ile havuzcuk arasında kalan alandır. İdrarın havuzcuğa taşınmasını gerçekleştiren kanallar bu bölgede yer almaktadır. Kanallar bir araya gelerek bir piramit görüntüsü oluştururlar. Bu görüntüye ya da yapıya ise malpighi denmektedir. Böbreğin bir diğer yapısı ide pelvis yani havuzcuk olmaktadır. Böbreğin çukur alanına havuzcuk denir. Kabuk bölgesinden kanallar aracılığıyla toplanarak gelen idrar, havuzcukta birikir. Buradan da üreterleidar kesesine geçiş sağlanır.

Böbreklerin çalışmasında temel görev, nefronlara aittir. Her bir böbrek ortalama olarak bir milyon nefrona sahiptir. Bir nefronda, proksimal tüp, henle kulpu, malpighi cismi, distal tip ve de toplama kanalları bulunur. Malpighi cismi de glomerulustan yani bowman kapsülünden ve kılcal damar yumağından oluşur. Böbreğe kan getiren getirici atar damarlar da böbreğin çukur bölgesinden girer ve de bowman kapsülündeki kılcal damar yumağının oluşmasını sağlar. Kılcal damaların birleştikten sonra, götürücü atar damar olarak bowman kapsülünden ayrılırlar.

bosaltim sistemi - Boşaltım Sistemi ve Modelin'de Bilinmesi Gerekenler

Glomerulusta yer alan kılcal damarlar, vücutta buluna diğer kılcal damarlara göre iki kat daha yassı epitellerden oluşmaktadır. Bu sayede, yüksek kan basıncına daha fazla dayanmakta ve de proteinlerin ve kan hücrelerinin damarlardan çıkması engellenmektedir. Vücudun diğer kılcal damarları, geri emlim özelliğine sahiptir. Ancak glomerulus kılcal damarlarında geri emilim özelliği yoktur.

Boşaltım Sistemi Ürünleri Hakkında

Canlılar, metabolizma devamını sağlamak için yağ, karbonhidrat ve de protein solunumu kullanabilir ve bu şekilde enerji üretebilirler. Tüm bunlar da vücuttan atılması gereken metabolik artıkların oluşmasına neden olmaktadır. Solunumda proteinlerin kullanılması birçok farklı artığın oluşmasına neden olabilir. Protein solunumu sonucunda canlılarda ortak olarak CO2 ve H2O oluşmakta ve bunlar vücuttan uzaklaştırılmaktadır. Metabolizmanın oluşturduğu azotlu artıklar ise zehirli bir madde olduğu için vücuttan boşaltımla uzaklaştırılmalıdır. Çalılar azotlu artıkları vücutlarından farklı şekillerde uzaklaştırırlar. Bunlar;

  • Daha çok suda yaşayan canlılar, amonyak boşaltımı yaparlar. Bol suyla amonyak atımı sağlanır. İnsanlarda da idrar yoluyla az da olsa amonyak atımı yapılmaktadır. Amonyak, diğer azotlu bileşenlere göre daha zehirlidir. Amonyak miktarı kanda artar, zehir etkisi gösterir. İdrardaki yakıcı kokunun sebebi de amonyaktır.
  • Amonyağın CO2 ile birleşmesinden üre oluşmaktadır. Üre, karaciğerin enerji harcaması sonucu oluşur. Üreye dönüştürülen amonyak, bu sayede kanda belli bir oranda sabit kalır ve de zehirli etkisini kaybeder. Hem omurgalılar da hem de memeli canlılarda azotlu artıkların boşaltımı bu şekilde gerçekleşir. Ürenin vücuttan atılması için amonyakta ihtiyaç duyulan su oranından daha az suya gereksinim vardır. Karaciğer üre sentezini yaparken ise her üre molekülü için 3 ATP harcar.
  • Sürüngen, kuş ve böcek boşaltımlarında ürik asit görülür. Bu canlılarda amonyak ürik asite döndürülerek atılır. Ürik asit atılarak, sayılan canlıların su kaybı en aza indirilmektedir. Bunun nedeni, ürik asitin çok az toksit özelliği gösteren yani atılması için çok fazla suya ihtiyaç duyulmayan bir bileşenden oluşmasıdır.

Boşaltım Sistemi ile Hücrelerin Kendini Koruması

Homeostasi; hücrenin dışında gerçekleşen olaylarda, hücrenin kendi metabolizmasını korumak için gösterdiği eğilime denir. Hücreler kendi koruma eğilimi gösterirken ATP harcar ve de enerji sentezi yapar. Bu, yaşamın devamını sağlamak için organizmanın iç ortamının sabit tutulmasına yönelik yapılmaktadır. Homeostaside yani hücre koruma eğiliminde, hücrelerde oluşan metabolizma işleyişine dair oluşan artıkların uzaklaştırılması gerekmektedir. Bunun gerçekleşmesi için de boşaltım sistemi modeli unsurları devreye girmektedir. Boşaltım sisteminin en önemli organı böbreklerdir. Ancak karaciğer, deri, sindirim kanalları ve de akciğerler de boşaltım sitemi modelinin parçalarıdır.

Böbreklerin Görevi

  • Böbrekler, idrar oluşumunu sağlarlar.
  • Metabolizma işleyişi sonucu oluşan artıkların ve zehirli maddelerin vücuttan uzaklaşmasını sağlarlar.
  • Kanın PH oranını, hidrojen iyonlarının ve amonyağın kontrollü bir şekilde salgılanmasını sağlayarak düzenlerler.
  • Kanda oluşan fazla ürelerin uzaklaştırılmasını sağlarlar.
  • Vücuttaki mineral ve su dengesini korurlar.
  • Kan plazmasında oluşan ozmatik basıncın düzenlenmesini sağlarlar.
  • Uzun süreli açlıklarda, gliserol ve de amino asit gibi karbonhidrat dışı kaynaklardan glikoz sentezi yaparlar.
  • Alyuvarların üretim düzenlenmesinde görev alırlar.

Sağlıklı kişilerde eritropoietin hormonu bulunur. Bu hormon böbrekler tarafından sentezlenip salgılanmaktadır. Bu sayede kırmızı kemik iliğini uyarmakta ve de alyuvar üretiminin gerçekleşmesini sağlamaktadır. Hücrelerde yeterli oksijen olmadığı zaman bu hormon salgılanmaktadır. Eritropoetin hormonun % 10’unu karaciğer üretirken, % 90’ını böbrekler üretmektedir.

Boşaltım Sisteminin Diğer Elemanları

Boşaltım sisteminin diğer elemanlarından biri de deri olmaktadır. Deri, yapısında ter bezlerini barındırır ve bu sayede vücut ısısının düzenlenmesini sağlar. Bu da homeastatik yani hücre koruma eğiliminde derinin de etkili bir görevde olması anlamına gelmektedir. Kuru ve sıcak havalarda ter bezleri devreye girerek terleme olayını yaşatır. Bu sayede hücreler dış etmenlere karşı kendini korumaya geçerler.

Boşaltım sisteminin bir diğer elemanı ise terdir. Ter, idrarda yer alan tuzlardan, bazı organik maddelerin seyrelmiş hallerinden ve de üreden oluşmaktadır. Sıvı halde bulunan bu maddenin atılmasıyla hem fazla vücut ısısı dengelenir hem de hücreler için zararlı olan maddelerin uzaklaştırılması sağlanır.

Karaciğer de boşaltım sistemi elemanlarındandır. Türlü zehirli kimyasal maddelerine etkisiz hale getirilerek atılmasını karaciğer sağlamaktadır. Örnek vermek gerekirse; solunumda amino asit kullanıldığında amonyak oluşumu görülür. Amonyak da karaciğer de üreye dönüştürülür ve bu şekilde vücuttan atılması sağlanır.

Bilirubin de boşaltım sistemi elemanları arasında yer alır. Bilirubin, yaşlanan alyuvarların parçalanma ürünüdür. Bu ürünler üretilen safra salgısıyla birlikte ince bağırsağa iletilmektedir. İnce bağırsaktan kalın bağırsa geçen ürünler, bu kanalla da vücut dışına atılmaktadır. Bilrubinlerin bir kısmı ise ince bağırsakta emilmekte, kana karışmakta, damarlar aracılığıyla da böbreklere süzülerek dışarı atılmaktadır. Yani bilirubinin dışarı atımı hem böbrekler hem de bağırsaklar aracılığıyla gerçekleşir.

Hakkında Admin

Eastern Mediterranean Üniversitesi 2008 yılı mezunuyum. Web sektörünün dışında bir bölümden mezun olmama rağmen paylaşımı sevdiğim için mimarlık bölümünü bir kenara bırakarak, ziyaretçilerime faydalı olabilmek için detaylı konularda makaleler yazıyorum. Umarım emeklerim sizlere de faydalı olmuştur.

Mutlaka Okumalısın

Dolasim-sistemi

Dolaşım Sistemi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

İnsan vücudunun canlı kalmasına yönelik sürekli aktif olarak çalışan organların oluşturduğu sisteme dolaşım sistemi denir. …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir